§ 47. Грамадска-палітычная барацьба ў Рыме. Рэформы братоў Гракхов (падручнік)

§ 47.Грамадска-палітычная барацьба ў Рыме. Рэформы братоў Гракхов

1. Рэформы братоў Гракхов

Пасля шматлікіх пераможных войнаў Рыма ў Міжземнамор'е нарэшце зацараваўсвет. Але цяпер дзяржаве пагражалі ўнутраныя праблемы.

Вялікая колькасць дробных вольных земляробаў не вытрымлівала канкурэнцыіз гаспадаркамі буйных рабаўладальнікі, руйнаваліся і ператваралася ўрабоў. Гэта адбілася на становішчы арміі, аснову якой складалі свабодныясяляне. З аднаго боку, трапляючы ў рабства, сяляне ўжо не маглі быць увойску, з другога, - знаходзячыся ўвесь час у паходах, яны не маглі ўтрымоўвацьсваю гаспадарку і траплялі ў рабства за даўгі.

Саслабленая крызісам армія губляла баяздольнасць. А адсутнасць новыхзаваяваных земляў, якія раздаваліся грамадзянам, стварала напружанасць уграмадстве. Грамадства патрабавала пераменаў. Найбольш дальнабачныя палітыкіразумелі небяспеку становішча ў дзяржаве і шукалі шляхі яго пераадолення. Адзін з іх,Сципион Эміліяна, прапаноўваў буйным землеўладальнікамвярнуць зямлю дзяржаве з тым, каб потым раздаць яе беднякам. Такі рэформайможна было б паменшыць незадаволенасць сярод народа і вывесці з крызісу войска.Вакол рэфарматараў пачалі аб'ядноўвацца абаронцы інтарэсаў народа - папу (Ад лац. популус- Народ). Багатыры, якія не хацелі, каб крызіс у грамадстве была пераадоленая заіх кошт, групаваць вакол оптиматов.

 

Дакумент

Плутарх абгібель Тыберыя Гракха

Як перадаюць, пасля выгнання цароў гэта была першая ў Рымеспрэчка, што завяршылася кровапраліццем і забойствамі грамадзян, усе астатнія, хоцьі нялёгкія і не з дробязных прычын ўзнікалі, атрымоўваласяспыніць дзякуючы ўзаемным саступак і тых, хто меў уладу і баяўся народа ісамога народа, які меў павагу да сената.

 

Пытанні да дакумента

Як вы думаеце, чаму гэтаяспрэчка, у адрозненне ад папярэдніх, завяршылася кровапраліццем?

 

У133 г. да н.э. прадстаўніка папулярны Тыберыя Гракха (163-133 гг да н.э.) быў абранынародных трыбунаў. Ён унёс на абмеркаванне закон, па якім спецыяльная камісіяпавінна была адабраць у арыстакратаў дзяржаўныя зямлі і перадаць іх беззямельныхграмадзянам. Але іншы трыбун - Оптыма Марк Актавай наклаў на закон вета. Тыберый Гракх пры падтрымцы народнага сходу дамогся зрушэння Актавія. Сенат асудзіў дзеянні Гракха.Распаўсюджваюцца ворагамі Гракха чуткі аб яго намерыпазбавіць сенат улады і рэдагаваць аднаасобна выклікалі абурэнне сенатараў.Раз'юшаныя, яны, узброіўшыся ножкамі сенатарскае крэслаў, кінуліся на плошчу,дзе быў Тыберый Гракх зсваімі прыхільнікамі. Тыберый Гракхбыў забіты ударам у скронь. Разам з ім загінулі яшчэ 300 яго прыхільнікаў.

Але пасля смерці Тыберыя Гракхапрацягу пяці гадоў створана пры яго жыцці камісія па пераразмеркавання земляўраздала Зямлі 75000 грамадзян. У 129 г. да н.э. Сципион Эміліяна пераканаў народнае сход у неабходнасціспыніць дзейнасць камісіі. За гэта яго задушылі ва ўласнай ложка перадвыступам у сенаце.

На 123 г. да н.э. брат Тыберыя Гракха - Гай Гракх (153-121 ггда н.э.), стаўшы народным трыбунай, ўвёў закон, па якім кожны жыхарРыфму штомесяц атрымліваў па два пуды хлеба на кожнага члена сям'i па зніжаныхцэнах, некалькі тысяч сялян атрымалі зямельныя надзелы, а пакаранне за злачынствасталі менш жорсткімі. Гэта забяспечыла яму падтрымку беднякоў, масавапачалі перасяляцца ў Рым. Аднак рэформы, накіраваныя на пераадоленне беднасці,прывялі да распаўсюджвання бяздзейнасці і паразітызм.

У канцы другога года свайго кіравання Гай Гракх,якому ўдалося абмежаваць уладу сената і засяродзіць кіраванне дзяржавай у сваіхруках, прапанаваў даць грамадзянства Рыма ўсім, хто пражывае ў горадзе. Алезараз натоўп выступіў супраць, і трэці раз яго не абралі трыбунай. Пазбаўленыпасады, Гракх стаў безабаронным перад сваімісупернікамі. Успыхнуў узброены канфлікт паміж прадстаўнікамі партыі оптиматові папулярны. Прыхільнікі Гракха - Папулярны - заселіна Авентинский пагорку. Сенат падняў войскі. Падштурме Авентин было забіта 250 яго абаронцаў.Гай Гракх спрабаваў выратавацца ў гаю над Тыбр, алебыў выкрыты. Тады раб па загадзе Гракха забіў яго.Так скончыліся спробы братоў Гракхов змяніць жыццё ўРыме.

 

2. Дыктатура Сула

Рэформы, якія павінны ўпарадкаваць жыццё ў дзяржаве, працягваў Гай Марый (86 г. да н.э.). Сын рымскага бедняка, ёнз радавога салдата стаў галоўнакамандуючым арміі і лідэрам папулярны.Абраны консулам Гай Марый ў 107 p. да н.э., не змяняючы структуры арміі, аснову якойскладалі легіёны, правёў ваенную рэформу: увёў пастаянную наёмную войска;ўсталяваў дзяржаўнае ўтрыманне салдат і пенсіі для іх, надзяляў зямлёйветэранаў, праслужылі 16 гадоў. Абапіраючыся на войска, Марыйдамогся абвяшчэння сябе імператарам. Гэты тытул прысвойваўся палкаводцу, якіатрымаў вялікую перамогу над ворагамі Рыма.

У 1988 г. да н.э. консулам быў абраны прадстаўнік оптиматовпалкаводца Луцыя Карнэлія Сула (138-1978 да н.э.). Паслятаго як трыбун Сульпиций Руф правёў антисенатськи законы, Сулазахапіў горад і жорстка расправіўся з палітычнымі праціўнікамі. Наступнагагода, калі Сула адправіўся на вайну, папу на чалез Карнэліем Цинна і Гаем Марыяйзахапілі ўладу ў Рыме. Неўзабаве памёр Марый, АЦинна забілі салдаты. Сулаздушыў паўстаньне папулярны, якое ахапіла правінцыі ад Іспаніі ў Афрыку.У 1982 да н.э. яго абвясьцілі пажыццёвым дыктатарам з неабмежаванайуладай.

З самага пачатку Сула разгарнуў тэрор супрацьсваіх супернікаў. Упершыню быў складзены проскрипции, у якія ўнеслі імёны 4700 прыхільнікаў Марыя. Усіх,хто не змог уцячы, забілі. Загінула каля 50 сенатараў і 1600 коннікаў.Дыктатар спыніў раздачу хлеба, павысіў ролю сената, абмежаваў ўладанароднага сходу. У 1979 г. да н.э. ён нечакана адмовіўся аднеабмежаванай улады і пасяліўся ў сваім маёнтку, дзе памёр у 1978 да н.э.Дыктатура Сула, Абмежаванне ім улады народнага сходубылі яшчэ адным крокам на шляху разбурэння рэспубліканскага ладу.

 

3. Паўстанне Спартака (74-1971 да н.э.)

Шматлікія вайны, распаўсюд пазыковага рабства, пірацтва пацягнулі хуткаепавелічэнне колькасці рабоў у Рыме. Іх лічылі маёмасцю, выкарыстоўвалі нацяжкіх працах, забівалі падчас святаў. У Рыме існавала жорсткая забаўка - гладыятарскія баі. Рабоў-гладыятараў навучалімастацтва валодання зброяй і бою ў спецыяльных школах. На адным з іх угорадзе Капу У 1974 г. да н.э. фракиец Спартак падняў паўстаньне гладыятараў.Знішчыўшы ахову, Спартак і 70 яго таварышаўуцяклі і схаваліся на гары Везувій.

З навакольных гарадоў і паселішчаў да іх сыходзіліся рабы і бяздольныя сяляне. Яны марылі пра перамогу над рабаўладальнікі істварэнне справядлівага грамадства.

 

Паўстанне рабоўпад правадырствам Спартака ў 74-71 гг да н.э.

 

У 1973 да н.э. гару атачылі рымскія легіёны. Паўсталыя спусцілісяноччу па лесвіцах, сплеценых з вінаграднай лазы, у самым нечаканым месцы інечакана напалі на спячых легіянераў. Так была здабытая першая перамога, пасляякой да Спартаку пачалі сыходзіцца рабы з усіх куткоў Італіі.

Спартак ад гары Везувій павёў свае атрады да Адрыятычнага мора, на поўдзеньІталіі, вызваляючы рабоў і знішчаючы рымскія ваенныя гарнізоны. Паўстаннехутка распаўсюджвалася па тэрыторыі Рымскага дзяржавы. Сенат кінуў супраць паўстанцаўвойска пад кіраўніцтвам прэторыю Публіеў Вариния. Аднак апошні не змог процідзейнічаць паўстанцамі яго армія была разбітая. Папулярнасць Спартака няўхільна расла.Колькасць арміі паўсталых складала каля 90-120 тыс. чалавек.

У пачатку 1972 да н.э. Спартак вырашыў змяніць напрамак руху іаповесці свае войскі на поўнач, каб вырвацца за межы ненавіснага Рыма. Алене ўсе пагадзіліся з яго рашэннем. Адзін з памочнікаў Спартака - Крикс і яго прыхільнікі, сярод якіх было шмат мясцовыхсялян, аддзяліліся ад асноўных сіл і засталіся на поўдні Італіі. Неўзабавеатрад Крикс быў разбіты, а сам ён загінуў.

Спартак з асноўнымі войскамі паспяхова развіваўся на поўнач, да Альпах. Алепа невядомых прычынах паўсталыя павярнулі назад і рушылі ізноў на поўдзень, знамерам пераправіцца на о.Сицилия, Каб там стварыцьсваю дзяржаву. Спартак разлічваў на дапамогу піратаў, якія абяцалі пераправіцьяго войска праз праліў паміж мацерыком і востравам.

Прасоваючыся на поўдзень, Спартак разграміў войска консула Красса, Якому сенат даручыў знішчыць атрады паўстанцаў. Збаямі і вялізнымі стратамі паўстанцы прабіліся ў Бруттийського (Регийського) Паўвостравы. Але і легіёны Красса значна парадзелі. Рымскаму Сэнату прыйшлосявыклікаць на радзіму атрады Помпея з Іспаніі і войскі Лукулл з Фракіі. Марк Красс добра разумеў, шторазам з Помпеем і Лукулл яны хутка перамогуцьвойскі Спартака, але і трыумф прыйдзецца дзяліць на траіх. Таму ён вырашыўпадавіць паўстанне самастойна, да прыходу падмацаванні.

Красс загадаў выкапаць ўвузкім месцы паўвострава роў глыбінёй 3,5 м і даўжынёй 55 км і пабудавацьдужыя валы. Рымлянаў атрымалася зрабіць гэта досыць хутка. Паўсталыя ім амаль няперашкаджалі, паколькі Спартак не збіраўся вяртацца назад. Ён чакаў хуткаепрыбыццё караблёў піратаў, якія павінны былі перавезці яго войска на о.Сицилию. Але піраты, узяўшы грошы, парушылі сваюабяцанне. Паўстанцы, застаўшыся на берага, трапілі ў пастку.

Калі скончыліся прадукты, Спартак зразумеў сваю памылку і хутка распрацаваўновы план выратавання. Уначы паўсталыя ціха падышлі да ўмацаванняў, закідалі роўзямлёй і галлём і атакавалі ворага. Ім удалося прарваць абарону рымскіхлегіянераў, але яны пацярпелі жудасных страт. Дзве траціны субратаў Спартаказагінулі. У Луканской возера частка паўстанцаў,Роспачы ў перамозе над магутным Рымам, пакінула свайго правадыра. Гэтымскарыстаўся Красс. Ён адразу напаў на гэты атрад.Магчыма, усё паўсталыя і загінулі б ад рымскіх мячоў, але своечасова ім надапамогу прыйшоў Спартак. Падчас бою яго войскам нават атрымалася аднойчыпрымусіць рымлян бегчы. Але ўсё ж сілы былі няроўныя, і Спартак адступіў. Ёндобра разумеў, што не можа ўвесь час бегчы, што яго прыхільнікі ўжо стамілісяад бесперапынных паходаў. Спартак рашыўся на вырашальную бітву. У 1971 г. да н.э.ў р.Брадан адбыўся апошні бойгладыятараў-фракійцы і ўсіх тых, хто пайшоў за ім, марачы аб свабодзе.

На полі бою сустрэліся з аднаго боку дысцыплінаваныя-трэніраваныя і сытыялегіянеры, а з другога - ужо нешматлікія-знясіленыя і галодныя паўстанцы.Пабудаваўшы рэшткі войскі, Спартак злез з каня і, закалоўшы яго мечам, стаўнараўне са сваімі братамі, плячом да пляча, як калі на арэне Калізея. Ёнпершым кiнуўся на ворага, клапоцячыся толькі аб тым, каб, паміраючы, забраць з сабоймага больш рымлян. Спартак мужна загінуў у гэтым баі. Яго цела не былознойдзена. Войска паўстанцаў было пабіта, а паўстанне падаўлена. 6 000палонных ўкрыжавалі на крыжах уздоўж дарогі ад Капуў Рым. Рымскае дзяржава пахіснулася, але не ўпала пад магутнымі ўдараміпаўстанцаў.

 

Цікава ведаць

Піраты здаўна панавалі ў Міжземным моры. Яшчэ ў 560 г.да н.э. на востраве Корсіка пасяліліся грэкі, асноўнай крыніцай існаванняякіх, у адрозненне ад іншых грэкаў-каланістаў, было пірацтва. Яны рабавалінавакольныя гарады і плямёны, нападалі на караблі гандляроў. Пазней піратывымушаныя былі пакінуць Корсіка, але на Міжземнаморскім узбярэжжы было шматапорных пунктаў піратаў.

 

Паняцці і тэрміны

Гладыятары - Спецыяльна трэніраваныя рабы, якіх прымушалі ваяваць на арэнецырка паміж сабой або з дзікімі жывёламі.

Трыумф - Урачыстыўступленне ў сталіцу палкаводца і яго войскі пасля пераможнага заканчэння вайны.

 

Цікава ведаць

Звычайна шляхетныя рымляне мелідва ці тры імя. Напрыклад, Гай (асабістае імя), Юлій (радавое iмя - прозьвішча), Цэзар (призвисьда).

Нік Цэзар ў старажытнасці гучала як Кесар, што ўперакладзе азначае слон. Яно было дадзена аднаму з членаў роду Юлиев за тое, штоён у другі Пунічныя вайне ў час бою забіў слана. Юлій Цэзар меў надзвычайныяздольнасці, мог адначасова рабіць некалькі спраў: пісаць лісты, чытаць, слухацьданясенне ганца.

 

Манета ЮліяЦэзара

 

4. Першы трыумвірат

Барацьба за ўладу, у якой войска прымала актыўны ўдзел, падаўленьне паўстаньняўрабоў спрыялі росту уздзеянні ваеначальнікаў. Адзін з іх - Гай Юлій Цэзар(102 (100) -44 гг да н.э.) сваю палітычную дзейнасць пачаў як абаронцарэспубліканскіх традыцый, што забяспечыла яму павагу плебеямі. Аднак у 1960да н.э. Цэзар заключыў пагадненне Гнеем Помпеем і МаркамКрасс аб захопе і размеркаванне ўлады ібарацьбу з сенатам. Гэты саюз атрымаў назву першага трыумвірата.

У 1959 да н.э. Цэзар быў абраны консулам. Праз год ён, пападтрымкі іншых триумвиров, быў прызначаны намеснікам у далучаную ў Рым, аленепакорны правінцыю Галію (тэрыторыя сучаснай Францыі) тэрмінам на пяцьгадоў. Цэзар жорстка здушыў некалькі паўстанняў галаў. Легіёны Цэзара знішчаліатрады паўстанцаў, узятых у палон галаў прадавалі ў рабства, спальвалі іхдома. Але канчаткова заваяваць мужных галаў не ўдавалася.

У 1956 г. да н.э. триумвиры далі згоду на тое, каб Цэзар яшчэ пяцьгод заставаўся намеснікам у Галіі. У 1952 да н.э., перамогшы ўжорсткай барацьбе гальскіх паўстанцаў, узначаленых правадыром Верцингеториг,Цэзар канчаткова скарыў Галію. Умацаваўшы сваю ўладу, ён дайшоў да Ла-Манша інават зрабіў некалькі спробаў заваяваць плямёны брытаў на Брытанскіх выспах.

 

Паняцці і тэрміны

Трыумвірат - Саюз трох уплывовых палкаводцаў з мэтайзахоп улады.

 

Амаль аднаасобны кіраўнік на заваяваных землях, Цэзар меў багатую казнуі 10 легіёнаў адданых яму, добра навучаных, загартаваных воінаў,працягу многіх гадоў падзялялі з ім усе цяжкасці паходаў.

У 1953 да н.э. загінуў Марк Красс пры распачатай ім вайны з магутнай Парфянскогодзяржавай. З саюза трох пакінутых Цэзар і Помпей.

 

 

Твар

Гней Помпей у 1967 г. да н.э. за даручэнні сената пачаў вайну супраць піратаў. Маючы 500 караблёў і 120 тыс. вийська, ён размеркаваў свае сілы і адначасова напаў на ўсе цэнтры піратаў. Па40 дзён яму ўдалося маланкавым ударам знішчыць пірацтва на захадзе Міжземнага мора. Апошняя бітваадбылася ў галоўным гняздзе піратаў Кілікіі. 10 тыс.Іх загінула і 20 тыс. трапіла ўпалон.

 

Пытанні і заданні

1. Якую мэту мелі рэформы братоў Гракхов?

2. Чаму Сула называюць дыктатарам?

3. Чым уславіўся Юлій Цэзар?

4. Чаму Спартак не перамог Рым?

 

 

Тэма 10. Падзенне рэспублікі і ранняя імперыя