НАЧАЛО ВЫЗВАЛЕНЧЫХ РУХАЎ УКРАІНСКАЯ НАРОДУ.УТВОРЕННЯ УКРАІНСКАЙ НАРОДНАЙ РЭСПУБЛІКІ (сакавік 1917 - сакавік 1918 гг.) (канспект)

ўкраінская рэвалюцыя паказала неўтаймоўнае імкненне Украінская да стварэння ўласнага дзяржавы. У 1917 г. украінскі народ атрымаў гістарычны шанец вызваліцца ад замежнай залежнасці і стварыць уласную Саборную дэмакратычная дзяржава

Удзельнікі і даследчыкі рэвалюцыі паказваюць такія яе прычыны:

Залежнае і прыгнечанае становішча Ўкраіны, вялікадзяржаўнай палітыка адносна яе пануючых колаў як Расеі, так і Аўстра-Венгрыі

Цяжкае сацыяльнае становішча большай часткі насельніцтва. Нявырашанасць аграрнага пытання і сацыяльнай абароны рабочых

Пад'ём ўкраінскага нацыянальна-вызвольнага руху, арганізацыйнае і ідэалагічнае яго афармлення

Непасрэдным штуршком да рэвалюцыі стала Першая сусветная вайна, якая абвастрыла праблемы ваюючых дзяржаў, аслабіла і прывяла да падзення Расейскай, а затым Аўстра-Венгерскай імперый. Гэта дало гістарычны шанец ўкраінскаму народу ў барацьбе за сваю дзяржаўнасць.

8 Сакавіка (23 лютага па старым стылі) 1917 г. у Расійскай імперыі, у яе сталіцы Петраградзе, вылілася рэвалюцыя. Народ, даведзены да роспачы і галечы няўдалай вайной, падняўся на барацьбу супраць сваіх крыўдзіцеляў. Цар Мікалай II, не маючы магчымасці ўтаймаваць паўстання, 15 (2) сакавік 1917 адрокся трона. Царскі рэжым, стагоддзямі прыгнятаў народы, рассыпаўся за некалькі дзён

Звяржэнне царызму паставіла на парадак дня пытанне пра далейшы лёс краіны і аб уладзе. Грамадства раскалолася на прыхільнікаў розных, часам дыяметральна супрацьлеглых, поглядаў на гэтае пытанне. Адна частка грамадства, на чале якой стаяў новаўтвораны Часовы ўрад, прытрымлівалася ідэі свабоды прыватнай уласнасці, прадпрымальніцтва і дэмакратыі. Гэта значыць тых каштоўнасцяў, на якіх грунтуецца еўрапейская цывілізацыя. Для таго каб ажыццявіць гэта, трэба было, на іх думку, пераможна завяршыць сусветную вайну. Аднак іх погляды не падзяляла асноўная маса сялянства і працоўных, што згуртавацца вакол створаных Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Яны сцвярджалі, што прапанаваныя Часовым урадам меры недастатковыя і што неабходна забяспечыць нармальнае жыццё для большай часткі насельніцтва: спыніць, нарэшце, вайну, даць сялянам зямлю, стварыць дзейсную сыстэму сацыяльнай абароны і гарантыі правоў і свабодаў. Найбольш радыкальныя дзеячы (партыя бальшавікоў) наогул заклікалі да знішчэнне прыватнай уласнасці і ўстанаўлення ўсеагульнага роўнасці і справядлівасці, то ёсць ўвядзенне сацыялістычнага (камуністычнага) прылады грамадства. Супрацьстаянне прыхільнікаў розных палітычных поглядаў абумовіла вострую барацьбу, якая прывяла да грамадзянскай вайне

Віхура рэвалюцыі захапіў і Украіны

Для адстойвання сваіх правоў ўкраінскі патрэбен быў кіруючы цэнтр. Высілкамі ўкраінскіх дзеячаў Кіева была створана Украінская Цэнтральная Рада. Спачатку гэта была адна зь кіеўскіх арганізацыяў, якія ўзніклі ў горадзе пад уплывам рэвалюцыі. Старшынёй УЦР выбралі самага аўтарытэтнага дзеяча ўкраінскага руху, гісторыка Міхаіла Грушэўскага. Дзень абрання кіруючага складу УЦР 20 (ліпень) сакавік 1917 лічыцца датай яе заснавання.

Вельмі хутка УЦР заваявала давер насельніцтва. Сведчаннем гэтага сталі шматтысячныя ўкраінскі маніфэстацыі пад жоўта-блакітнымі сьцягамі ў Пецярбургу і Кіеве, а пасля і іншых гарадах

натхнёныя падтрымкай на месцах, дзеячы УЦР ўзяліся за распрацоўку праграмы дзеянняў і патрабаванняў ўкраінскі, а таксама да арганізацыйнаму афармленню руху. З гэтай мэтай у пачатку красавіка было склікана Усеўкраінскі нацыянальны кангрэс. На яго з'ехаліся каля 1500 дэлегатаў з розных куткоў Украіны. На кангрэсе прынялі курс на рашучае дамаганні нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі Украіны ў складзе федэратыўнай і дэмакратычнай Расеі пры ўмове забеспячэння правоў усіх народаў, якія пражываюць ва Ўкраіне, і такіх жа правоў ўкраінскага меншасці ў Расіі.

УЦР з кіеўскай арганізацыі ператварылася ў агульнаўкраінскія

Кангрэс і яго рашэнні спрыялі далейшаму разгортванню ўкраінскага руху, пачаў ахопліваць усё новыя пласты грамадства: сялянства, рабочы клас i, асаблiва, вайскоўцаў (за гады вайны ў рускай арміі было мабілізавана 3500000 ўкраінскі), якія дэлегавалі ў УЦР сваіх прадстаўнікоў. У выніку УЦР павялічылася колькасна і з нацыянальнага цэнтра ператварылася ва ўкраінскую прадстаўнічы орган - парламент

Наступным крокам УЦР сталі перамовы з Часовым урадам. Сутнасць патрабаванняў ўкраінскай дэлегацыі заключалася ў тым, каб расейскі ўрад прызнаў аўтаномію Украіны, а таксама вызначыў яе межы. Але ў Петраградзе укранцям адмовілі. Тады ўкраінскія дзеячы сталі на шлях практычнай рэалізацыі ідэі аўтаноміі Украіны без узгаднення з расейцамі.

10 чэрвеня 1917 на II Усеўкраінскім з'ездзе В. Винниченко зачытаў тэкст I Універсал УЦР, у якім абвяшчалася: «Не адлучаючыся ад усёй Расеі, не раздзіраючы з дзяржавай Расійскім, хай народ украінскі на сваёй зямлі мае права сам распараджацца сваім жыццём. Няхай парадак і лад на Украіне даюць выбраныя ўсеагульнага, роўным, прамым і таемным галасаваннем Усенароднае Украінскае сход (Сойм). Усе законы, якія павінны даць той парадак тут у нас, на Украіне, маюць права выдаваць толькі нашы ўкраінскі зборы »

Абнародаванне I Універсал выклікала выбліск энтузіязму ва ўкраінскім грамадстве. УЦР дасягнула найвышэйшай кропкі сваёй папулярнасці

Пацвярджэннем сур'ёзнасці намераў УЦР, стала адукацыю Генеральнага Сакратарыята - украінскага ўрада, якое ўзначаліў В. Винниченко

Устрывожаны такім развіццём падзей Часовае ўрад пайшло на саступкі. Між Петраградзе і Кіевам была падпісана дамова, які быў аформлены як II Універсал. Так, УЦР адкладваў рэалізацыю ідэі абвяшчэння аўтаноміі Украіны да Усерасійскага ўстаноўчага сходу, а ТУ абавязваўся прызнаць Генеральны Сакратарыят дзяржаўным органам улады ў пяці ўкраінскіх губернях: Кіеўскай, Палтаўскай, Чарнігаўскай, Падольскай і Валынскай

У развіцці ўкраінскай рэвалюцыі й дзейнасці УЦР наступіў момант, калі трэба было паказаць народу сваю здольнасць кіраваць і вырашаць практычныя праблемы. Але да гэтага ўкраінская правадыры былі негатовымі. Імкліва падаў жыццёвы ўзровень насельніцтва.

Між тым ўзбударажаныя рэвалюцыяй Расея не магла прыступіць да нармальнага жыцця. Розныя палітычныя руху з дапамогай сілы спрабавалі захапіць уладу. На пачатку лістапада (у канцы кастрычніка) 1917 г. бальшавікі паднялі мяцеж супраць Часовага ўрада і павалілі яго. Перад УЦР ўстаў выбар: падтрымаць прыхільнікаў звергнутага расійскага ўрада, прызнаць уладу бальшавікоў або абвясціць незалежнасць Украінскай дзяржавы.

Рашэнне сітуацыі паскорылі самі бальшавікі, паспрабаваўшы захапіць уладу ў Кіеве. 10 лістапада (29 кастрычніка) 1917 г. у горадзе пачаліся баі паміж бальшавікамі і прыхільнікамі ТУ. Скарыстаўшыся гэтым, войскі, адданыя УЦР, прымусілі тыя, што ваявалі боку спыніць баі і ўсталявалі свой кантроль над горадам. У гэтай сітуацыі 22 (7) лістапада 1917 УЦР выдаў свой III Універсал. На ім казалася: «З гэтага часу Украіна становіцца Украінскай Народнай Рэспублікай. Не адлучаючыся ад Расійскай Рэспублікі і захоўваючы адзінства яе, мы цвёрда станем на нашай зямлі, каб уся Расійская Рэспубліка стала федэрацыяй роўных і свабодных народаў. Устаноўчы Сход Украіны ўся ўлада тварыць парадак на нашых землях, выдаваць законы і рэдагаваць належыць нам, Украінскай Цэнтральнай Радзе, і нашага ўраду - Генеральнаму Сакратарыяту Украіна »

Акрамя гэтага III Універсал абвяшчаў шырокую праграму пераўтварэнняў, якія мелі б змяніць жыццё Украінская да лепшага

ва ўніверсале утрымоўвалася абяцаньне неадкладна пачаць мірныя перамовы, аб выхадзе Украіны з Першай сусветнай вайны. 11 (24) Снежань 1917 Генеральны Сакратарыят звярнуўся да ўсіх ваяваў і нейтральных краін з нотай, у якой гаварылася, што УНР будзе ажыццяўляць міжнародныя адносіны самастойна. Украінская дэлегацыя далучылася да мірных перамоваў, якая пачала савецкая Расея са краінамі Чацвярню саюза ў Брэст-Літоўску. Напярэдадні ад'езду дэлегацыі, якую ўзначаліў В. Галубовіч (пасля А. Сеўрукоў), яе падрабязна інструктаваў М. Грушэўскі

Дэлегацыя мусіла дамагацца ўключэння ў склад УНР Усходняй Галіцыі, Букавіны, Закарпацця, Холмшчыны, Падляшша, а ў выпадку адмовы - адукацыя з гэтых зямель у складзе Аўстра-Венгрыі асобнага кароннага краю з шырокімі правамі аўтаноміі

Перамовы пачаліся 28 сьнежня 1917 г. (10 студзеня 1918).

9 лютага 1918 г быў заключаны дагавор УНР з краінамі Чацвярню саюза. Паводле дамовы, УНР абавязалася паставіць Германіі і Аўстра-Венгрыі 60000000 пудоў збожжа, 2750 тыс. пудоў мяса, 400000000 яек і іншай сельскагаспадарчай прадукцыі і сыравіны. Дэлегацыі Германіі і Аўстра-Венгрыі пагадзіліся на далучэнне Холмшчыны і Падляшша да УНР і адукацыі на заходнеўкраінскіх землях асобнага кароннага краю. Брэсцкі дагавор паклаў пачатак міжнародна-прававым прызнанні Украіны як незалежнай дзяржавы і прадэманстраваў поспех маладой украінскай дыпламатыі. Пазначаныя дагаворам мяжы Украіны набылі міжнароднага прызнання

Пасля падпісання мірнага дагавора дэлегацыя УНР абвясціла, што Цэнтральная Рада знаходзіцца ў цяжкім становішчы і патрабуе неадкладнай дапамогі

У лютым 1918 г. войскі Чацвярню саюза перайшлі ў наступ на тэрыторыі Украіны, наперадзе іх прасоўваліся ўкраінскія часткі. 3 Сакавік 1918 ў Брэст-Літоўску мірны дагавор з Германіяй, Аўстра-Венгрыяй, Балгарыяй і Турцыяй падпісала і РСФСР. Расія абавязвалася прызнаць права ўкраінскага народа на самавызначэнне, законнасць улады Цэнтральнай Рады на тэрыторыі Украіны, прызнаць дагавор дзяржаў аўстра-германскага блока з УНР, заключыць з ёй мірны дагавор, вывесці з яе тэрыторыі часткі Чырвонай гвардыі, спыніць любую агітацыю і прапаганду супраць урада і грамадскіх устаноў УНР

1 сакавіка 1918 г савецкія войскі пакінулі Кіеў, а ўжо 7 Сакавіка сюды вярнулася УЦР. На працягу сакавіка-красавіка савецкія войскі былі выцесненыя з усёй тэрыторыі Украіны. Адным з важных рашэнняў УЦР было прыняцце закона аб новым адміністрацыйна-тэрытарыяльным прыладзе